พี่ขอถามตรงๆ เลยนะครับ…

น้องๆ เคยไหมครับ
เปิด SPSS แล้วเจอคำว่า

• Independent Samples t-test
• Paired Samples t-test

หน้าตาเหมือนกัน
แต่ผลลัพธ์ คนละโลก 😅

พี่บอกเลยจากประสบการณ์กว่า 15 ปี
งานวิจัยจำนวนมาก ไม่ได้พังเพราะคำนวณผิด
แต่พังเพราะ

เลือก t-test ผิดตั้งแต่ต้น ครับ

บทความนี้พี่จะพาน้องๆ
👉 เข้าใจพื้นฐานจริงๆ ของ t-test ทั้งสองแบบ
👉 แยกให้ออกว่าแบบไหนใช้ตอนไหน
👉 ลดโอกาสโดนท้วงบทที่ 4 แบบอยู่หมัดครับ

---

🔍 t-test คืออะไร (สั้น แต่ต้องเข้าใจนะครับ)

t-test คือสถิติที่ใช้

เปรียบเทียบค่าเฉลี่ย (Mean) ระหว่างกลุ่ม

คำถามหลักที่ t-test ตอบคือ

“ค่าเฉลี่ยสองกลุ่มนี้ ต่างกันจริง หรือแค่บังเอิญ?”

📌 ประเด็นสำคัญไม่ใช่สูตร
แต่คือ ความสัมพันธ์ของกลุ่มตัวอย่าง ครับ

---

🎯 t-test Independent คืออะไร

t-test Independent (Independent Samples t-test)
ใช้เมื่อ

เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของ 2 กลุ่มที่เป็นอิสระจากกัน

พูดง่ายๆ แบบพี่สอนน้องนะครับ
📌 คนละคน คนละกลุ่ม ไม่เกี่ยวข้องกัน

ตัวอย่างที่ใช้ได้ตรงเป๊ะ

• เปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ของ
  • ห้อง A กับ ห้อง B
• เปรียบเทียบคะแนน
  • นักเรียนชาย กับ นักเรียนหญิง

เงื่อนไขจำง่าย

• กลุ่มที่ 1 ≠ กลุ่มที่ 2
• คนหนึ่งอยู่ได้แค่กลุ่มเดียว

ถ้าเอาคนเดิมไปอยู่สองฝั่ง
❌ แบบนี้ ห้ามใช้ Independent ครับ

---

🎯 t-test Dependent คืออะไร

t-test Dependent (Paired Samples t-test)
ใช้เมื่อ

เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของ กลุ่มเดียวกัน แต่ต่างเวลา / ต่างสภาพ

พูดง่ายๆ เลยนะครับ
📌 คนเดิม วัดซ้ำ

ตัวอย่างที่ใช้บ่อยมาก

• คะแนน ก่อนเรียน – หลังเรียน
• ความพึงพอใจ ก่อนใช้โปรแกรม – หลังใช้โปรแกรม

เงื่อนไขจำง่าย

• กลุ่มตัวอย่างคือคนชุดเดิม
• ข้อมูลต้อง “จับคู่กันได้”

ถ้าไม่ใช่คนเดิม
❌ แบบนี้ ห้ามใช้ Dependent ครับ

---

🧠 สรุปเปรียบเทียบให้เห็นภาพชัดๆ

ประเด็น	t-test Independent	t-test Dependent
กลุ่มตัวอย่าง	คนละกลุ่ม	กลุ่มเดียวกัน
ความสัมพันธ์	อิสระ	วัดซ้ำ / จับคู่
ตัวอย่าง	ชาย vs หญิง	ก่อน vs หลัง
ใช้บ่อยใน	เปรียบเทียบกลุ่ม	วิจัยทดลอง

📌 ถ้าจำตารางนี้ได้
โอกาสเลือกผิดจะลดลงเยอะมากครับ

---

⚠️ จุดพลาดที่พี่เจอบ่อย (และอยากให้น้องเลี่ยง)

• ใช้ Independent ทั้งที่เป็นก่อน–หลัง
• ใช้ Dependent ทั้งที่เป็นคนละกลุ่ม
• เลือกตามเมนู SPSS โดยไม่ดูโจทย์

พี่ขอพูดตรงๆ นะครับ

SPSS ไม่รู้บริบทงานเรา
แต่เราต้องรู้ ครับ

---

⚡ ช่วยชีวิตหลายงานจริงๆ ครับ

ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้ว
ยังลังเลว่า

“งานของเราเข้าข่าย Independent หรือ Dependent กันแน่?”
หรือ
“รันไปแล้ว กลัวเลือกผิด”

ถ้าอยากมีคนช่วยดูตั้งแต่
การเลือกสถิติ → การรัน → การแปลผล
ถ้าน้องอยากให้พี่ช่วยแบบพี่เลี้ยง [รับทำวิจัย]
ทักพี่ได้เลยนะครับ

---

💡 มุมมองจากพี่ (ประสบการณ์ 15 ปี)

พี่ขอสรุปแบบตรงไปตรงมานะครับ

t-test ไม่ยาก
แต่งานพังเพราะ “คิดไม่ถึงความสัมพันธ์ของกลุ่ม”

นักศึกษาที่ผ่านง่าย
ไม่ใช่คนที่จำสูตรเก่ง
แต่คือคนที่ตอบได้ว่า

“ข้อมูลสองชุดนี้เกี่ยวข้องกันไหม?”

ถ้าตอบได้
เลือกสถิติถูกแน่นอนครับ

---

🧾 Summary (สรุปให้จำง่าย)

• t-test ใช้เปรียบเทียบค่าเฉลี่ย
• Independent = คนละกลุ่ม
• Dependent = คนเดิม วัดซ้ำ
• เลือกให้ตรงบริบท = บทที่ 4 ผ่านง่ายครับ

“สถิติ t-test ยังสับสน ให้พี่ช่วยเลือก รัน และแปลผลให้ตรงโจทย์ ปรึกษาฟรีครับ”

❓ FAQ: คำถามที่น้องๆ ถามพี่บ่อย