คำถามนี้พี่เจอบ่อยมากครับ

เวลาน้องๆ มาวิเคราะห์ข้อมูล แล้วเจอสถานการณ์แบบนี้

“ตัวแปรต้นมี 3 กลุ่มขึ้นไป แบบนี้ใช้ T-test ได้ไหม?”
“ANOVA กับ F-test มันคนละตัวหรือเปล่าครับ?”

พี่บอกเลยครับ
ถ้าสับสนตรงนี้ = เลือกสถิติผิด = Chapter 4 ต้องแก้ใหม่แน่นอน

บทความนี้พี่จะอธิบาย ANOVA แบบฉบับเข้าใจง่ายจริง

• ไม่ใช้ศัพท์โหด

• ไม่สอนแบบตำรา

• แต่สอนแบบ “พี่นั่งไล่ให้ดูทีละขั้น” ครับ

---

1. ANOVA คืออะไร? (อธิบายแบบภาษาคน)

ANOVA (Analysis of Variance)
หรือที่หลายคนเรียกว่า

• One Way ANOVA

• หรือ F-test

👉 ทั้งหมดนี้คือ สถิติตัวเดียวกันครับ

ที่ชื่อไม่เหมือนกัน เพราะ

• ANOVA = ชื่อวิธี

• One Way = บอกว่าเปรียบเทียบตัวแปรต้น 1 ตัว

• F-test = ชื่อค่าสถิติที่แสดงในตาราง (ค่า F)

📌 สรุปสั้นๆ

ANOVA = สถิติที่ใช้เปรียบเทียบค่าเฉลี่ย
ของ ตัวแปรต้นที่มากกว่า 2 กลุ่ม
กับ ตัวแปรตาม 1 ตัวขึ้นไป ครับ

---

ANOVA ใช้ตอบคำถามอะไรในงานวิจัย?

ANOVA มีหน้าที่หลักคือ

ตรวจสอบว่า “ค่าเฉลี่ยของแต่ละกลุ่ม แตกต่างกันหรือไม่”

ตัวอย่างเช่น
ต้องการรู้ว่า

สถานภาพการทำงาน (ตัวแปรต้น: ข้าราชการ / เอกชน / อิสระ)
ส่งผลต่อ
ปัจจัยด้านวัฒนธรรมองค์กร 6 ด้าน (ตัวแปรตาม)
หรือไม่

ถ้าค่า Sig. < 0.05
แปลว่า
👉 อย่างน้อยมี “บางกลุ่ม” ที่แตกต่างกันครับ

---

แล้ว “ตัวแปรที่มากกว่า 2 กลุ่ม” คืออะไร?

พี่ขออธิบายให้เห็นภาพง่ายที่สุดนะครับ

ตัวแปรที่มากกว่า 2 กลุ่ม คือ

ตัวแปรต้นที่มี คำตอบตั้งแต่ 3 ตัวเลือกขึ้นไป

เช่น

• ระดับการศึกษา: ต่ำกว่า ป.ตรี / ป.ตรี / สูงกว่า ป.ตรี

• สถานภาพ: โสด / สมรส / หย่า

📌 ถ้ามีแค่ 2 กลุ่ม
→ ใช้ T-test
📌 ถ้ามากกว่า 2 กลุ่ม
→ ใช้ ANOVA

จำแค่นี้ก่อน ไม่พลาดครับ

---

ตัวแปรตามคืออะไร?

ตัวแปรตาม คือ

ตัวแปรที่เป็น “ผลลัพธ์”
ตัวที่ถูกทำนาย หรือเปลี่ยนแปลงตามตัวแปรต้น

ส่วนใหญ่มักเป็น

• คะแนน

• ระดับความคิดเห็น

• ค่าเฉลี่ยจากแบบสอบถาม (Likert Scale)

ดูง่ายๆ จาก กรอบแนวคิดการวิจัย ครับ
ตัวไหนเป็นลูกศรถูกชี้เข้า → นั่นแหละตัวแปรตาม

---

2. จะรู้ได้ยังไงว่า “ข้อมูลของเราใช้ ANOVA ได้ไหม?”

ก่อนกดวิเคราะห์ พี่แนะนำให้เช็ก 2 เรื่องนี้ก่อนครับ

✅ 1. ตัวแปรต้นต้องมีมากกว่า 2 กลุ่ม

ถ้ามีแค่ 2 กลุ่ม → ไม่ใช่ ANOVA

✅ 2. แต่ละกลุ่มต้องมีคนตอบมากกว่า 1 คน

ถ้ามีกลุ่มไหนมีคนตอบแค่ 1 คน
👉 ใช้ ANOVA ไม่ได้ครับ

เหตุผลคือ
ANOVA ต้องคำนวณความแปรปรวน
ซึ่งต้องอาศัยข้อมูลมากกว่า 1 ค่าในแต่ละกลุ่ม

---

⚡ ตรงนี้พี่ขอพูดตรงๆ นิดนึงครับ

ถ้าน้องๆ อ่านมาถึงตรงนี้แล้ว
ยังไม่แน่ใจว่า

• ตัวแปรของเรานับว่ามากกว่า 2 กลุ่มจริงไหม

• ใช้ ANOVA ได้หรือควรใช้สถิติอื่น

พี่บอกเลยว่า [รับทำวิจัย] แบบมืออาชีพ
พี่ช่วยเช็กให้ตั้งแต่ก่อนวิเคราะห์ จะได้ไม่ต้องแก้ทีหลังครับ

---

3. วิธีสั่งงาน ANOVA ในโปรแกรม SPSS (แบบไม่งง)

พี่อธิบายเป็นขั้นตอนนะครับ

1. ไปที่เมนู
   👉 Analyze > Compare Means > One Way ANOVA

2. ใส่

• ตัวแปรตาม → ช่อง Dependent List

• ตัวแปรต้น → ช่อง Factor

3. กดปุ่ม Post Hoc
   เพื่อเลือกการเปรียบเทียบรายคู่

4. วิธีที่พี่แนะนำสำหรับมือใหม่
   👉 Scheffe’s method
   (ปลอดภัย ใช้ได้กับกลุ่มไม่เท่ากัน)

5. กด Continue > OK
   จบขั้นตอนการวิเคราะห์ครับ

---

4. วิธีอ่านผล ANOVA ใน SPSS (จุดที่อาจารย์ชอบถาม)

ดูที่ตาราง ANOVA ก่อนเลยครับ

🔍 ค่า Sig.

• ถ้า Sig. < 0.05
  → ค่าเฉลี่ยแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

• ถ้า Sig. ≥ 0.05
  → ไม่แตกต่าง

แต่!
ANOVA บอกได้แค่ว่า

“แตกต่างหรือไม่”

ยังไม่บอกว่า

“แตกต่างกันระหว่างกลุ่มไหน”

---

ต้องดูอะไรต่อ? → Post Hoc Test

ให้ดูตาราง Multiple Comparisons

จุดสังเกตง่ายๆ

• ถ้าแถวไหนมีเครื่องหมายดอกจัน (*)
  หรือ Sig. < 0.05

👉 แปลว่า คู่นั้นแตกต่างกันจริง ครับ

วิธีที่นิยม

• Scheffe’s

• Tukey’s HSD

• Newman–Keuls

📌 ในงานวิจัยทั่วไป
Scheffe’s ใช้บ่อยสุดครับ

---

💡 มุมมองจากพี่ (ประสบการณ์ 15 ปี)

พี่เจอน้องหลายคนมาก
ที่ใช้ ANOVA ถูก
แต่ อธิบายผลผิด

เช่น

• บอกว่าทุกกลุ่มแตกต่างกัน ทั้งที่ ANOVA แค่บอกว่ามีบางกลุ่ม

• ไม่ทำ Post Hoc แล้วสรุปเลย

พี่อยากฝากไว้ว่า

ANOVA = บอก “มีความแตกต่าง”
Post Hoc = บอก “แตกต่างกันตรงไหน”

ขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง = งานยังไม่สมบูรณ์ครับ

---

Summary: สรุปให้จำง่ายๆ ครับ

• ANOVA = One Way ANOVA = F-test (ตัวเดียวกัน)

• ใช้เมื่อ ตัวแปรต้นมีมากกว่า 2 กลุ่ม

• ดูค่า Sig. ก่อน

• ถ้า Sig. < 0.05 → ต้องดู Post Hoc ต่อ

• เลือกสถิติให้ตรง งานวิจัยจะผ่านง่ายขึ้นครับ

ถ้าน้องๆ อยากให้พี่

• เช็กว่างานควรใช้ ANOVA ไหม

• ช่วยวิเคราะห์ SPSS

• หรือเขียนอธิบายผล Chapter 4–5

ส่งมาได้เลยครับ พี่ดูแลให้จนเข้าใจจริง ไม่ทิ้งน้องกลางทางครับ 💪

“ANOVA ใช้ยังไง อ่านผลไม่มั่นใจ ให้พี่ช่วยวิเคราะห์และอธิบายผลให้ผ่านครับ”

FAQ: คำถามที่น้องๆ ถามพี่บ่อย