น้องๆ เคยไหมครับ…
อาจารย์บอกว่า “บทที่ 4 ใช้ Factor Analysis / PCA นะ”
เราก็พยักหน้ารับ แต่พอเปิด SPSS ขึ้นมา…
👉 เมนูเยอะ
👉 ค่า KMO, Eigenvalue, Loading เต็มไปหมด
👉 อ่าน Output แล้วมึนเหมือนอ่านภาษาต่างดาว

บทความนี้พี่จะพาน้องๆ มาทำความเข้าใจ การวิเคราะห์ปัจจัยและองค์ประกอบหลักใน SPSS แบบภาษาคน ไม่ใช่ภาษาตำรา อ่านจบแล้วจะรู้ว่า

• ควรใช้ Factor Analysis หรือ PCA ตอนไหน
• ทำใน SPSS อย่างไรไม่พลาด
• และอ่านผลยังไงให้อาจารย์ไม่ทักแก้ครับ

การวิเคราะห์ปัจจัยและองค์ประกอบหลัก คืออะไรแน่?

พูดง่ายๆ เลยนะครับ
การวิเคราะห์ปัจจัย (Factor Analysis) และ
การวิเคราะห์องค์ประกอบหลัก (Principal Component Analysis: PCA)

คือเทคนิคที่ช่วย
👉 ลดตัวแปรเยอะๆ
👉 ให้เหลือ ตัวแปรแฝงไม่กี่ตัว
👉 แต่ยังอธิบายข้อมูลได้ครบ

เช่น จากแบบสอบถาม 30 ข้อ
SPSS ช่วยย่อให้เหลือ 4–5 ปัจจัยหลัก
อาจารย์ชอบมาก เพราะมัน “เป็นระบบ” ครับ

ขั้นตอนทำ Factor Analysis / PCA ใน SPSS แบบไม่งง

พี่สรุปให้เป็นขั้นตอนที่น้องๆ ทำตามได้จริงนะครับ

1️⃣ เลือกตัวแปรให้ถูกก่อน

อย่าโยนทุกตัวลงไปมั่วๆ นะครับ
พี่แนะนำว่า

• เป็นตัวแปรเชิงปริมาณ
• วัดแนวคิดเดียวกัน
• มีเหตุผลทางทฤษฎีรองรับ

2️⃣ เข้าเมนูให้ถูกทาง

ไปที่
Analyze → Dimension Reduction → Factor
แค่นี้ก็เข้าถูกประตูแล้วครับ

3️⃣ เลือกวิธีสกัดปัจจัย

ตรงนี้หลายคนพลาดบ่อย

• ถ้าจะหาปัจจัยแฝงจริงๆ → Principal Axis Factoring
• ถ้าข้อมูลดี ตัวอย่างเยอะ → Maximum Likelihood

อย่ากดตามเพื่อนครับ กดตาม “เหตุผล” ดีกว่า

4️⃣ กำหนดจำนวนปัจจัย

พี่แนะนำให้ดูร่วมกัน 3 อย่าง

• Eigenvalue > 1
• Scree Plot
• ทฤษฎีที่น้องอ้างอิง

อย่าดูแค่อย่างเดียวครับ

5️⃣ การหมุนปัจจัย (Rotation) สำคัญมาก

• ถ้าคิดว่าปัจจัยสัมพันธ์กัน → Oblimin
• ถ้าอยากแยกชัดๆ → Varimax

หมุนดี = อ่านผลออกง่ายขึ้นเยอะครับ

👉 ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วยังรู้สึกมึนๆ หรืออยากหาคนช่วย [รับทำวิจัย] แบบมืออาชีพ ที่การันตีผลงาน ทักหาพี่ได้เลยนะครับ

อ่าน Output ยังไงไม่ให้โดนอาจารย์ถาม?

หลังรันเสร็จ SPSS จะให้ Output มาเป็นพวงครับ 😆
สิ่งที่น้องๆ ต้องดูจริงๆ คือ

• KMO & Bartlett’s Test → ข้อมูลเหมาะจะวิเคราะห์ไหม
• Total Variance Explained → ปัจจัยอธิบายข้อมูลได้กี่ %
• Factor Loading → ข้อคำถามไหนอยู่ปัจจัยไหน

จำไว้นะครับ

Loading ต่ำกว่า .40 พี่มักให้ตัดทิ้ง
ไม่งั้นอาจารย์ถามแน่นอนครับ

💡 มุมมองจากพี่ (ประสบการณ์ 15 ปี)

พี่เคยเจอเคสหนึ่ง
นักศึกษาทำ Factor Analysis ได้สวยมาก
KMO ดี, Loading ชัด
แต่…
❌ ไม่เขียนเหตุผลว่าทำไมเลือก Varimax
❌ ไม่อธิบายความหมายของปัจจัย

ผลคืออะไร?
👉 โดนอาจารย์ให้ “แก้ใหม่ทั้งบท” ครับ

พี่อยากฝากว่า
SPSS ทำให้ได้ แต่คนต้องอธิบายเป็น
อย่าให้ Output ทำงานแทนสมองเราเด็ดขาดครับ

สรุปให้เข้าใจง่ายก่อนปิดบท

• การวิเคราะห์ปัจจัยและองค์ประกอบหลักใน SPSS ช่วยลดตัวแปรได้ดีมาก
• เลือกวิธี วิเคราะห์ และการหมุน ต้องมีเหตุผลรองรับ
• อ่าน Output ให้เป็น ไม่ใช่แค่รันแล้วจบ
• ทำดี = บทที่ 4 ดูโปรขึ้นทันทีครับ

“Factor Analysis ทำแล้วงง? ให้พี่ช่วยวิเคราะห์ SPSS ตั้งแต่ต้นจนผ่านสอบครับ”

FAQ: คำถามที่น้องๆ ถามพี่บ่อยมาก