น้องๆ เคยไหมครับ…

สัมภาษณ์เสร็จแล้ว แต่พอเขียนบทที่ 4 กลับรู้สึกว่า

“คำตอบมันไม่ลึกพอ…”
“ข้อมูลไม่เชื่อมกับวัตถุประสงค์เลย…”
“อาจารย์ถามเพิ่ม แล้วเราไปต่อไม่ถูก” 😅

พี่บอกตรงนี้เลยนะครับ ปัญหาไม่ได้อยู่ที่น้องไม่เก่ง
แต่อยู่ที่ “กระบวนการสัมภาษณ์ยังไม่ครอบคลุมตั้งแต่ต้น”

บทความนี้พี่จะพาน้องๆ ไล่ตั้งแต่การเตรียมคำถาม ไปจนถึงการวิเคราะห์และใช้ข้อมูลจริง
อ่านจบแล้ว น้องจะรู้เลยว่า สัมภาษณ์ยังไงให้ข้อมูลแน่น เขียนผลวิจัยได้แบบไม่โดนแก้ยับ ครับ

1. เริ่มให้ถูกตั้งแต่สคริปต์สัมภาษณ์ (หัวใจของความครอบคลุม)

พี่แนะนำว่า ก่อนสัมภาษณ์ อย่าเพิ่งรีบถาม
ให้เริ่มจากการ พัฒนาสคริปต์สัมภาษณ์ ที่ดีเสียก่อนครับ

หลักง่ายๆ คือ

• คำถามต้อง ผูกกับวัตถุประสงค์วิจัยโดยตรง
• ใช้คำถามปลายเปิด ไม่ใช่ถามให้ตอบแค่ “ใช่/ไม่ใช่”
• เรียงคำถามจากเบาไปลึก (Warm-up → Insight)

และที่หลายคนพลาดมากคือ
👉 ไม่ทำ Try out สคริปต์สัมภาษณ์
พี่แนะนำให้ลองสัมภาษณ์ทดลอง 1–2 คนก่อน จะรู้ทันทีว่าคำถามไหนเวิร์ก คำถามไหนควรตัดครับ

2. เลือกกลุ่มตัวอย่างให้ “ตรงโจทย์” ไม่ใช่แค่ “ครบจำนวน”

น้องๆ จำไว้คำเดียวครับ

“กลุ่มตัวอย่างที่ใช่ ดีกว่ากลุ่มตัวอย่างที่เยอะ”

การเลือกกลุ่มตัวอย่างควรดูว่า

• เขา มีประสบการณ์ตรงกับประเด็นวิจัยจริงไหม
• เข้าเกณฑ์การคัดเข้า–คัดออกที่เรากำหนดหรือเปล่า
• สามารถให้ข้อมูลเชิงลึกได้หรือไม่

บางงานใช้แค่ 5–10 คน แต่ข้อมูลแน่นกว่า 30 คนแบบถามผิดกลุ่มนะครับ

3. ขอความยินยอมอย่างมืออาชีพ (Ethics สำคัญมาก)

ขั้นตอนนี้ห้ามข้ามเด็ดขาดครับ
น้องต้องอธิบายให้ผู้ให้ข้อมูลรู้ว่า

• งานนี้ทำเพื่ออะไร
• ข้อมูลจะถูกใช้ยังไง
• มีการปกปิดชื่อและตัวตนหรือไม่

พร้อมขอ ความยินยอมที่ได้รับการบอกกล่าว (Informed Consent)
ทั้งเพื่อจริยธรรมงานวิจัย และเพื่อป้องกันปัญหาตอนส่งเล่มครับ

4. ลงสนามสัมภาษณ์จริง ต้องมากกว่าการ “ถามตามโพย”

ตอนสัมภาษณ์ พี่อยากให้น้องจำไว้ว่า
เราไม่ได้อ่านคำถาม แต่เรากำลัง “คุย” กับคนครับ

เทคนิคของพี่คือ

• ฟังให้มากกว่าพูด
• ถ้าคำตอบน่าสนใจ ให้ถามต่อว่า “ช่วยเล่าเพิ่มได้ไหมครับ”
• บันทึกเสียงทุกครั้ง (ขออนุญาตก่อนนะครับ)

สถานที่ควรเงียบ เป็นส่วนตัว คนให้ข้อมูลจะกล้าเล่าจริงครับ

5. ถอดเทปให้ละเอียด แล้วข้อมูลจะไม่หาย

หลังสัมภาษณ์ อย่าดองไฟล์เสียงครับ 😆
รีบถอดความเป็นลายลักษณ์อักษรทันที

พี่แนะนำว่า

• ถอดคำพูดให้ใกล้เคียงต้นฉบับที่สุด
• ตรวจซ้ำอีกครั้งเพื่อความถูกต้อง
• แยกไฟล์เป็นรายคน จะวิเคราะห์ง่ายมากครับ

ถ้าน้องๆ อ่านมาถึงตรงนี้แล้วยังรู้สึกมึนๆ
หรืออยากหาคนช่วย [รับทำวิจัย] แบบมืออาชีพ ที่การันตีผลงาน
ทักหาพี่ได้เลยนะครับ พี่ดูแลตั้งแต่สัมภาษณ์ยันส่งเล่มครับ 😉

6. วิเคราะห์ข้อมูลให้เป็นระบบ ไม่ใช่อ่านแล้วเดา

เมื่อได้บทสัมภาษณ์ครบแล้ว
ขั้นตอนต่อไปคือ การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ ครับ

แนวทางที่พี่ใช้บ่อยคือ

• Coding: ขีดเส้นใต้คำสำคัญ
• จัดกลุ่มประเด็น (Theme)
• เชื่อมโยงผลกับวัตถุประสงค์และกรอบแนวคิด

ถ้างานใหญ่ ใช้โปรแกรมอย่าง NVivo หรือ ATLAS.ti ช่วยได้ครับ

7. แบ่งปันผลการวิจัยอย่างมีคุณค่า

สุดท้าย อย่าเก็บผลวิจัยไว้คนเดียว
น้องสามารถ

• เขียนรายงาน
• นำเสนอในชั้นเรียน
• หรือสรุปผลให้ผู้ให้ข้อมูลรับทราบ

นี่คือความรับผิดชอบของนักวิจัยตัวจริงครับ

💡 มุมมองจากพี่ (ประสบการณ์ 15 ปี)

พี่เคยเจองานหนึ่ง สัมภาษณ์มา 12 คน
แต่ใช้จริงได้แค่ 6 คน เพราะคำถามไม่โยงกับวัตถุประสงค์

สุดท้ายต้อง “สัมภาษณ์ใหม่เกือบทั้งหมด” เสียทั้งเวลาและกำลังใจ
บทเรียนคือ
👉 สคริปต์ดี = งานรอดตั้งแต่ยังไม่เริ่ม
อย่าประมาทขั้นตอนต้นเด็ดขาดครับ

สรุปให้จำง่ายๆ ครับ

• สคริปต์สัมภาษณ์ต้องชัด และผ่าน Try out
• เลือกกลุ่มตัวอย่างให้ตรงโจทย์
• สัมภาษณ์แบบคุยจริง ฟังจริง
• ถอดเทป วิเคราะห์ และเชื่อมกับวัตถุประสงค์
  ทำครบแบบนี้ งานสัมภาษณ์ไม่มีทางบางครับ 💪

“สัมภาษณ์วิจัยไม่มั่นใจ กลัวข้อมูลไม่ผ่าน? ให้พี่ช่วยดูให้ตั้งแต่ต้น ปรึกษาฟรีครับ”

FAQ: คำถามที่น้องๆ ถามพี่บ่อย