น้อง ๆ ที่กำลังทำวิทยานิพนธ์ งาน IS หรือดุษฎีนิพนธ์
เคยไหมครับ…

• อาจารย์บอกว่า “ทำเชิงคุณภาพนะ” แล้วเรางงเป็นไก่ตาแตก
• สัมภาษณ์ก็แล้ว แต่ไม่รู้จะวิเคราะห์ยังไง
• เขียนผลออกมา อาจารย์บอกว่า “ยังไม่ใช่งานเชิงคุณภาพ”

ไม่ต้องเครียดครับ พี่จะพาน้อง ๆ ไล่ งานวิจัยเชิงคุณภาพ ตั้งแต่ต้นจนจบ แบบที่พี่ใช้จริง สอนจริง และพานักศึกษาผ่านมาแล้วนับไม่ถ้วนครับ

อ่านบทความนี้จบ น้องจะรู้ว่า

• งานวิจัยเชิงคุณภาพทำ “ยังไงให้ถูก”
• แต่ละขั้นต้องคิดอะไร ไม่ใช่ทำมั่ว
• และพลาดตรงไหน อาจารย์ถึงไม่ผ่านครับ

งานวิจัยเชิงคุณภาพ คืออะไรกันแน่?

พูดกันแบบบ้าน ๆ เลยนะครับ
งานวิจัยเชิงคุณภาพ คือการเข้าไป “ฟัง-มอง-เข้าใจ” โลกของผู้ให้ข้อมูล
ไม่ใช่นับตัวเลข แต่เน้น

• ความคิด
• ประสบการณ์
• มุมมอง
• ความหมายที่ซ่อนอยู่

เครื่องมือยอดฮิตคือ

• การสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview)
• สนทนากลุ่ม (Focus Group)
• การสังเกต
• เอกสารหรือเรื่องเล่า (Document / Narrative)

7 ขั้นตอนทำงานวิจัยเชิงคุณภาพ แบบพี่สอนน้อง

1️⃣ วางแผนการสัมภาษณ์ (ขั้นนี้พลาด = พังทั้งงาน)

พี่แนะนำว่า อย่าเพิ่งรีบไปสัมภาษณ์ครับ
ต้องตอบให้ได้ก่อนว่า

• วัตถุประสงค์วิจัยคืออะไร
• จะสัมภาษณ์ใคร (กลุ่มเป้าหมายชัดไหม)
• กี่คนถึงจะ “อิ่มข้อมูล” (Data Saturation)
• ใช้สัมภาษณ์แบบไหน
  • มีโครงสร้าง
  • กึ่งโครงสร้าง (นิยมที่สุด)
  • ไม่มีโครงสร้าง

คิดไม่รอบ = ถามไม่ตรง = วิเคราะห์ไม่ได้ครับ

2️⃣ พัฒนาคำถามสัมภาษณ์ (ถามยังไงให้ได้ของ)

คำถามเชิงคุณภาพ ต้องเป็นคำถามปลายเปิด
ไม่ใช่ถามว่า
❌ “พอใจไหม”
แต่ต้องถามว่า
✅ “ช่วยเล่าประสบการณ์ที่ทำให้รู้สึกพอใจหน่อยครับ”

พี่แนะนำให้

• เริ่มจากคำถามเบา ๆ
• ค่อย ๆ ลึก
• เปิดพื้นที่ให้ผู้ให้ข้อมูลเล่าเอง

จำไว้ครับ งานดีไม่ใช่เพราะเราพูดเก่ง แต่เพราะเขาเล่าเยอะครับ

3️⃣ ดำเนินการสัมภาษณ์ (ศิลปะล้วน ๆ)

ตอนสัมภาษณ์

• แนะนำตัวให้ชัด
• บอกวัตถุประสงค์
• ขออนุญาตบันทึกเสียง
• ฟังมากกว่าพูด

พี่ชอบบอกน้อง ๆ ว่า

“อย่ารีบขัด อย่ารีบสรุป ปล่อยให้เขาเล่า”
ของดีมักออกมาตอนที่เราเงียบครับ

4️⃣ ถอดความข้อมูล (งานหนักที่เลี่ยงไม่ได้)

สัมภาษณ์เสร็จ อย่าดีใจเร็วครับ 😅
งานจริงเพิ่งเริ่ม

• ถอดเทปคำต่อคำ
• เก็บภาษาพูดจริง
• ไม่สรุปแทนผู้ให้ข้อมูล

ขั้นนี้เหนื่อย แต่เป็นหัวใจของงานเชิงคุณภาพครับ

5️⃣ วิเคราะห์ข้อมูล (Coding ไม่ใช่แค่ไฮไลต์สี)

การวิเคราะห์เชิงคุณภาพคือ

• อ่านซ้ำ
• เข้ารหัส (Coding)
• จัดกลุ่ม
• หา Theme / Pattern

ไม่ใช่แค่ไฮไลต์แล้วจบ
ต้องอธิบายได้ว่า

“Theme นี้ เกิดจากข้อมูลไหน และสะท้อนอะไร”

👉 ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วยังรู้สึกมึน ๆ หรืออยากหาคนช่วย [รับทำวิจัย] แบบมืออาชีพ ที่การันตีผลงาน ทักหาพี่ได้เลยนะครับ

6️⃣ รายงานผลการวิจัย (เล่าเรื่อง ไม่ใช่ท่องทฤษฎี)

ผลการวิจัยเชิงคุณภาพ

• ต้องเล่าเป็นเรื่อง
• มีคำพูดผู้ให้ข้อมูลอ้างอิง
• เชื่อมโยงกับวัตถุประสงค์

พี่บอกเลยครับ
เขียนดี = กรรมการอ่านแล้ว “เห็นภาพ”

7️⃣ สะท้อนกระบวนการวิจัย (Reflection)

ขั้นนี้หลายคนมองข้าม
แต่กรรมการชอบมากครับ

• ข้อจำกัดของงาน
• สิ่งที่ได้เรียนรู้
• แนวทางต่อยอดในอนาคต

ตรงนี้แหละที่โชว์ความเป็น “นักวิจัยตัวจริง” ครับ

💡 มุมมองจากพี่ (ประสบการณ์ 15 ปี)

พี่เคยเจอน้องคนหนึ่ง
สัมภาษณ์มาอย่างดี แต่ คำถามไม่โยงวัตถุประสงค์
ผลคือ

• ข้อมูลเยอะ
• แต่ตอบโจทย์ไม่ได้
• ต้องกลับไปสัมภาษณ์ใหม่ทั้งหมด

บทเรียนคือ

งานเชิงคุณภาพ ไม่ได้วัดที่ “จำนวนหน้า”
แต่วัดที่ “ความลึกและความตรงประเด็น” ครับ

สรุปส่งท้ายจากพี่

งานวิจัยเชิงคุณภาพไม่ได้น่ากลัว
ถ้าน้องเข้าใจขั้นตอนและเหตุผลของแต่ละช่วง
จำไว้แค่นี้ครับ

• วางแผนดี
• ถามให้ลึก
• วิเคราะห์อย่างมีเหตุผล
  ทำตามนี้ ยังไงก็ผ่านครับ 💪

“งานวิจัยเชิงคุณภาพมันยาก? ให้พี่ช่วยดูให้ตรงจุด ปรึกษาฟรี ดูแลจนกว่าจะผ่านครับ”

FAQ: คำถามที่น้อง ๆ ถามพี่บ่อยมาก