น้องๆ เคยไหมครับ…

เปิด SPSS มา เจอคำว่า T-Test Dependent vs. Independent แล้วสมองแฮงค์ทันที
“อันนี้กลุ่มเดียวหรือสองกลุ่ม?”
“ก่อน–หลังใช่ไหม?”
“เลือกผิดอาจารย์จะท้วงไหม?”

พี่บอกเลยนะครับ… คำถามนี้เจอบ่อยมากในสนามจริง และเป็นจุดที่ทำให้งานวิจัยหลายเล่ม “โดนแก้ยับ” แบบไม่จำเป็นครับ

บทความนี้พี่จะพาน้องๆ แยกให้ชัดแบบคนสอนน้อง ไม่ใช่ตำราแข็งๆ
อ่านจบแล้วเลือกใช้ T-Test ได้ถูกทันที ไม่ต้องเดา ครับ

---

🔍 T-Test คืออะไร (ขอปูพื้นแบบเร็วๆ ครับ)

T-Test คือสถิติที่ใช้ เปรียบเทียบค่าเฉลี่ย (Mean) ว่า “ต่างกันจริงไหม”
เช่น คะแนนสอบ, ทัศนคติ, ความพึงพอใจ ฯลฯ ครับ

แต่จุดชี้เป็นชี้ตายคือ 👉 ข้อมูลมาจากกลุ่มเดียว หรือคนละกลุ่ม
ตรงนี้แหละครับที่ทำให้เกิดคำถาม Dependent vs. Independent

---

✅ T-Test Dependent (Paired Samples T-Test)

👉 ใช้เมื่อ: “คนกลุ่มเดิม วัดมากกว่า 1 ครั้ง”

พี่แนะนำให้จำง่ายๆ แบบนี้นะครับ

ถ้าเป็น Before–After = Dependent แน่นอนครับ

ตัวอย่างที่เจอบ่อยมาก

• คะแนนก่อนเรียน vs หลังเรียน (นักเรียนชุดเดิม)
• ความเครียดก่อนอบรม vs หลังอบรม (คนเดิมทั้งหมด)
• น้ำหนักก่อนลด vs หลังลด (ไม่ใช่คนละคนครับ 😄)

หัวใจสำคัญ

• เป็น “คู่ข้อมูล” (paired)
• จำนวนตัวอย่างก่อน–หลัง ต้องเท่ากัน
• เปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงของ “คนคนเดียวกัน” ครับ

---

✅ T-Test Independent (Independent Samples T-Test)

👉 ใช้เมื่อ: “คนละกลุ่ม ไม่เกี่ยวข้องกัน”

ถ้าน้องๆ แบ่งกลุ่มแล้ว ไม่มีใครซ้ำกันเลย
พี่บอกเลยว่า… Independent แน่นอนครับ

ตัวอย่างชัดๆ

• นักศึกษาชาย vs นักศึกษาหญิง
• ห้องเรียน A vs ห้องเรียน B
• กลุ่มทดลอง vs กลุ่มควบคุม (คนละคนกันจริงๆ)

หัวใจสำคัญ

• กลุ่มหนึ่งไม่เกี่ยวข้องกับอีกกลุ่ม
• จำนวนตัวอย่างไม่จำเป็นต้องเท่ากัน
• เปรียบเทียบ “ค่าเฉลี่ยระหว่างกลุ่ม” ครับ

---

⚠️ สรุปสั้นแบบไม่ให้เลือกพลาด

คำถาม	ถ้าคำตอบคือ “ใช่”	ใช้แบบนี้
เป็นคนกลุ่มเดิมไหม	ใช่	Dependent T-Test
เป็นคนละกลุ่มไหม	ใช่	Independent T-Test

ถ้าน้องยังลังเล พี่แนะนำให้ถามตัวเองแค่คำถามเดียวครับ

“มีคนเดิมโผล่ซ้ำไหม?”
ถ้ามี → Dependent
ถ้าไม่มี → Independent
จบครับ 😎

---

⚡ พี่ขอแทรกนิดหนึ่งนะครับ

ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วยังรู้สึกมึนๆ หรือไม่แน่ใจว่า “งานของเราควรใช้แบบไหนกันแน่”
หรืออยากให้มีคนช่วยดูตั้งแต่เลือกสถิติยันแปลผล
อยากหาคนช่วย [รับทำวิจัย] แบบมืออาชีพ ที่การันตีผลงาน ทักหาพี่ได้เลยนะครับ

---

💡 มุมมองจากพี่ (ประสบการณ์ 15 ปี)

พี่เคยเจองานหนึ่งครับ ใช้ Independent T-Test ทั้งที่เป็น Before–After
ผลคือค่า Sig. ออกมา “ไม่ต่าง” ทั้งที่ข้อมูลจริงต่างชัดมาก

อาจารย์ถามคำเดียว

“ทำไมไม่ใช้ Paired T-Test?”

แก้ใหม่ทั้งบท วิเคราะห์ใหม่ เขียนใหม่ เสียเวลาไปเกือบเดือนครับ
ทั้งที่ถ้าเลือกถูกตั้งแต่แรก งานผ่านตั้งแต่รอบแรกแล้ว

จำไว้นะครับ

สถิติไม่ยาก แต่ เลือกผิด = พัง
นี่คือของจริงจากสนาม ไม่ได้เขียนในตำราแน่นอนครับ

---

🧾 Summary (สรุปให้จำขึ้นใจ)

• Dependent T-Test → คนกลุ่มเดิม วัดซ้ำ (ก่อน–หลัง)
• Independent T-Test → คนละกลุ่ม ไม่เกี่ยวกัน
• ถามตัวเองเสมอว่า “มีคนซ้ำไหม”
• เลือกถูก = งานไหลลื่น เลือกผิด = แก้ยาวครับ

พี่เชื่อว่าน้องๆ เลือกถูกได้แน่นอน ถ้าเข้าใจหลักนี้ครับ 💪

“สถิติเลือกผิด งานวิจัยพังได้ ให้พี่ช่วยดู SPSS ตั้งแต่ต้น ปรึกษาฟรีครับ”

❓ FAQ: คำถามที่น้องๆ ถามบ่อย