น้องๆ เคยเป็นไหมครับ?

เปิด SPSS มา เจอข้อมูลเป็นเพศ ระดับความคิดเห็น ระดับความพึงพอใจ
แล้วคำถามก็ผุดขึ้นมาในหัวทันทีว่า…

“แบบนี้ใช้ t-test ได้ไหม?”
“ต้องใช้ ANOVA หรือเปล่า?”
“อาจารย์จะท้วงไหมเนี่ย 😱”

พี่บอกเลยครับ… ข้อมูลเชิงหมวดหมู่ (Categorical) กับ ข้อมูลเชิงลำดับ (Ordinal)
เป็นด่านอรหันต์ของงานวิจัย ถ้าเลือกสถิติผิด = แก้ยกบทแน่นอนครับ

บทความนี้พี่จะพาน้องๆ มาดู กลยุทธ์การใช้ SPSS ในการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงหมวดหมู่และเชิงลำดับ
แบบเข้าใจง่าย สไตล์พี่สอนน้อง อ่านจบแล้วเลือกสถิติได้มั่นใจขึ้นแน่นอนครับ 👍

1️⃣ เลือก “การทดสอบทางสถิติ” ให้ตรงชนิดข้อมูล (สำคัญมากครับ)

พี่ขอพูดตรงๆ เลยนะครับ
ข้อมูลไม่ใช่ตัวเลข = ห้ามใช้สถิติพาราเมตริกมั่วๆ เด็ดขาด

• 🔹 ข้อมูลเชิงหมวดหมู่ (Nominal / Categorical)
  เช่น เพศ สาขาวิชา สถานภาพ
  👉 พี่แนะนำใช้ Chi-square (ไคสแควร์)
  เพื่อดูว่า “สัดส่วนแตกต่างกันจริงไหม หรือคิดไปเอง”
• 🔹 ข้อมูลเชิงลำดับ (Ordinal)
  เช่น ระดับความคิดเห็น 1–5, ความพึงพอใจ
  👉 ใช้สถิติไม่อิงพารามิเตอร์ เช่น
  • Mann–Whitney U (เปรียบเทียบ 2 กลุ่ม)
  • Kruskal–Wallis (มากกว่า 2 กลุ่ม)

จำไว้เลยครับน้องๆ

“ไม่ใช่ข้อมูล interval/ratio → อย่าดันทุรังใช้ t-test”
อาจารย์เห็น = วงแดงทันทีครับ 😅

2️⃣ ใช้กราฟให้ถูกประเภท อ่านแล้วไม่งงครับ

กราฟคือหน้าตาของงานวิจัยนะครับ เลือกผิดนี่ดูไม่มืออาชีพทันที

• 📊 ข้อมูลเชิงหมวดหมู่
  • แผนภูมิแท่ง (Bar Chart)
  • แผนภูมิวงกลม (Pie Chart)
    👉 เหมาะกับการโชว์ “สัดส่วน” ชัดๆ ครับ
• 📦 ข้อมูลเชิงลำดับ
  • Boxplot
  • Histogram
    👉 เอาไว้ดูการกระจาย ค่ากลาง และความเบี้ยวของข้อมูลครับ

พี่แนะนำว่า
กราฟที่ดี = อธิบายแทนคำพูดได้ครึ่งบท ครับ 👍

3️⃣ สรุปข้อมูลให้ถูก ด้วยค่ากลางที่เหมาะสมครับ

จุดนี้น้องๆ พลาดกันเยอะมากครับ

• 🧩 ข้อมูลเชิงหมวดหมู่
  • ใช้ Mode
  • ใช้ ร้อยละ / เปอร์เซ็นต์
• 📐 ข้อมูลเชิงลำดับ
  • ใช้ Median (มัธยฐาน)
  • ใช้ IQR (ช่วงระหว่างควอไทล์)

🚫 อย่าใช้ Mean กับ SD มั่วๆ นะครับ
ข้อมูลไม่รองรับ = โดนท้วงแน่นอน

4️⃣ อย่าลืม “Post Hoc” ถ้าผลรวมแตกต่างครับ

ถ้าน้องๆ ใช้ Kruskal-Wallis แล้วผลออกมาว่า

“แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ”

คำถามต่อไปคือ…
แตกต่างระหว่างกลุ่มไหนกับกลุ่มไหน?

พี่แนะนำให้ใช้การทดสอบภายหลัง เช่น

• Bonferroni
• Tukey (กรณีที่ข้อมูลและเงื่อนไขเหมาะสม)

SPSS มีเครื่องมือให้ครบ ขอแค่เราเลือกให้เป็นครับ

ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วยังรู้สึกมึนๆ หรืออยากหาคนช่วย [รับทำวิจัย] แบบมืออาชีพ ที่การันตีผลงาน ทักหาพี่ได้เลยนะครับ 😊

💡 มุมมองจากพี่ (ประสบการณ์ 15 ปี)

พี่เคยเจอเคสหนึ่งครับ น้อง ป.โท ใช้ Likert Scale 5 ระดับ
แต่ดันใช้ ANOVA + Mean ± SD ทั้งบท

ผลคืออะไรน่ะเหรอครับ?
👉 อาจารย์ให้แก้ใหม่ทั้งบทที่ 4 และ 5

พี่เข้าไปช่วยปรับเป็น

• Median
• Kruskal-Wallis
• เขียนคำอธิบายผลใหม่

สุดท้ายผ่านครับ แต่เสียเวลาไปเกือบเดือน
บทเรียนคือ…

“เลือกสถิติถูกตั้งแต่แรก ประหยัดชีวิตไปครึ่งหนึ่งครับ”

สรุปให้จำง่ายๆ ครับ

• ข้อมูลเชิงหมวดหมู่ → Chi-square + กราฟแท่ง
• ข้อมูลเชิงลำดับ → Mann-Whitney / Kruskal-Wallis
• ใช้ Median แทน Mean ให้ถูกชนิดข้อมูล
• ถ้าแตกต่าง → อย่าลืม Post Hoc
  เข้าใจ 4 ข้อนี้ งาน SPSS ของน้องจะดูโปรขึ้นทันทีครับ 💪

“ข้อมูลเป็น Likert ใช้สถิติอะไรดี? วิเคราะห์ SPSS ผิด พี่ช่วยแก้ให้ผ่านครับ”

FAQ : คำถามที่น้องๆ ถามพี่บ่อยครับ