อ่านแล้วจะพยักหน้าแรงมากครับ

น้องๆ เคยไหมครับ
นั่งถอดเทปสัมภาษณ์จนตาแฉะ เปิดไฟล์ Word ทีละอัน แล้วก็ถามตัวเองว่า

“ข้อมูลเยอะแบบนี้…กูจะเริ่มวิเคราะห์ตรงไหนก่อนดีวะ?” 😅

พี่เจอมาแล้วครับ ตั้งแต่ยุคถอดเทปด้วยหูฟังอันละร้อย จนถึงยุคอัดเสียงในมือถือ
การวิเคราะห์งานวิจัยเชิงคุณภาพ เป็นด่านหินของนักวิจัยมือใหม่แทบทุกคน
ไม่ใช่เพราะไม่เก่งนะครับ แต่เพราะ “ยังจับกระบวนการไม่ถูก”

บทความนี้ พี่จะพาน้องๆ ไล่ทีละขั้น
วิเคราะห์ยังไงให้ เป็นระบบ ประหยัดเวลา และกรรมการอ่านแล้วพยักหน้า ครับ

---

1️⃣ จัดหมวดหมู่ข้อมูลให้ชัด ก่อนคิดวิเคราะห์ (ขั้นที่หลายคนข้าม)

พี่ขอพูดตรงๆ นะครับ
งานวิจัยเชิงคุณภาพที่พังตั้งแต่ต้น ส่วนใหญ่มาจาก
👉 ถอดเทปมาแล้ว แต่ไม่จัดหมวดหมู่ข้อมูล

พี่แนะนำว่า หลังจากสัมภาษณ์เสร็จ น้องๆ ต้องทำ 2 อย่างทันทีครับ

• จัดคำถามออกเป็น รายด้าน / รายประเด็น / รายปัจจัย
• เอาคำตอบจากผู้ให้ข้อมูลมาใส่ไว้ใน “ช่องของคำถามเดียวกัน”

เช่น
คำถามที่ 1 → รวมคำตอบทุกคนไว้ด้วยกัน
คำถามที่ 2 → รวมอีกชุดหนึ่ง

จากนั้น ใส่รหัสผู้ให้ข้อมูล เช่น P1, P2, P3 ไล่ตามลำดับ
วิธีนี้จะช่วยให้น้องๆ

• หา Quote ได้เร็ว
• เปรียบเทียบความคิดเห็นได้ง่าย
• ไม่ต้องไล่เปิดไฟล์ไปมาเหมือนเล่นเกมงู 🐍

---

2️⃣ วิเคราะห์บทสัมภาษณ์ “แยกเป็นรายกลุ่ม” จะเห็นภาพชัดขึ้นเยอะครับ

งานวิจัยเชิงคุณภาพจำนวนมาก
ไม่ได้สัมภาษณ์มั่วๆ แต่สัมภาษณ์เป็น กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ใช่ไหมครับ

เช่น

• กลุ่มผู้นำชุมชน
• กลุ่มภาครัฐ
• กลุ่มเอกชน
• กลุ่มผู้ปฏิบัติงานจริง

พี่แนะนำว่า อย่าปนข้อมูลทุกกลุ่มเข้าด้วยกันตั้งแต่แรกครับ
ให้กำหนด รหัสกลุ่ม เช่น

• G1 = ผู้นำชุมชน
• G2 = ภาครัฐ
• G3 = ภาคเอกชน

แล้วถอดเทป + วิเคราะห์ แยกเป็นรายกลุ่ม ก่อน
พอทำแบบนี้ น้องๆ จะเริ่มเห็นเลยว่า

“อ้อ…กลุ่มนี้คิดแบบนี้
อีกกลุ่มมองอีกมุมหนึ่ง”

นี่แหละครับ จุดเริ่มต้นของ “การวิเคราะห์เชิงลึก” ที่กรรมการชอบมาก 👍

---

⚡ ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วยังรู้สึกมึนๆ หรืออยากหาคนช่วย [รับทำวิจัย] แบบมืออาชีพ ที่การันตีผลงาน ทักหาพี่ได้เลยนะครับ

---

3️⃣ สังเคราะห์ให้เป็นภาษาวิชาการ ไม่ใช่ก็อปคำพูดทั้งดุ้น

พี่ขอเตือนแรงๆ ตรงนี้ครับ
❌ งานวิจัยเชิงคุณภาพ ไม่ใช่การเอาคำพูดสัมภาษณ์มายัดใส่บทที่ 4

สิ่งที่ต้องทำคือ

• จับ “ประเด็นหลัก” จากคำตอบ
• วิเคราะห์ ตีความ และเชื่อมโยงกับแนวคิดหรือทฤษฎี
• แล้วค่อย ยกตัวอย่างคำพูดบางส่วน มาสนับสนุน

โครงสร้างที่พี่ใช้ประจำคือ

วิเคราะห์ก่อน → สรุปแนวโน้ม → ค่อยยก Quote

เมื่อทำครบทุกข้อคำถาม
น้องๆ จะมองเห็นภาพรวมทันทีว่า
กลุ่มผู้ให้ข้อมูลมีทิศทางเดียวกันไหม
ต่างกันตรงไหน
และอะไรคือ “ผลการวิจัยหลัก” จริงๆ ครับ

---

💡 มุมมองจากพี่ (ประสบการณ์ 15 ปี)

พี่เคยเจองานหนึ่งครับ
น้องถอดเทปมา 200 หน้า แต่ วิเคราะห์จริงไม่ถึง 20 หน้า
ที่เหลือคือคำพูดล้วนๆ ไม่มีการตีความเลย

ผลคืออะไรครับ?
👉 กรรมการถามคำเดียว

“นี่คือบทวิเคราะห์ หรือบทถอดเทป?”

จำไว้นะครับ
งานวิจัยเชิงคุณภาพที่ดี
ไม่ใช่ใครพูดเยอะกว่า
แต่คือ นักวิจัยคิดเป็นระบบแค่ไหน ครับ

---

สรุปให้จำง่ายๆ ครับ

• วิเคราะห์งานวิจัยเชิงคุณภาพ ต้องเริ่มจากการจัดหมวดหมู่ข้อมูล
• แยกวิเคราะห์ตามกลุ่มผู้ให้ข้อมูล จะเห็นมุมมองชัดขึ้น
• สังเคราะห์ด้วยภาษาวิชาการ พร้อมเชื่อมโยงทฤษฎี
• Quote มีไว้ “เสริม” ไม่ใช่ “แทนการวิเคราะห์”

ทำตามนี้ งานจะเดินไว กรรมการอ่านรู้เรื่อง และมีโอกาสผ่านสูงครับ 💪

“วิเคราะห์งานวิจัยเชิงคุณภาพไม่ออก? ให้พี่ช่วยดูให้ครบ จบจนผ่าน ปรึกษาฟรีครับ”

❓ FAQ: คำถามที่น้องๆ ถามพี่บ่อยมาก