แต่ถ้า "ไม่มีเวลา" ให้เราช่วยดูแลให้ไหม?
น้อง ๆ ที่ทำวิจัยเชิงปริมาณ ไม่ว่าจะเป็นรายงาน วิทยานิพนธ์ หรือสารนิพนธ์
พี่เชื่อว่าต้องเคยได้ยินคำว่า “แบบสำรวจ” และ “แบบสอบถาม” กันมาบ้างแล้วใช่ไหมครับ
สองเครื่องมือนี้ถือว่าเป็นหัวใจสำคัญของการเก็บข้อมูล
โดยเฉพาะงานวิจัยที่ต้องการศึกษาความคิดเห็น ทัศนคติ พฤติกรรม หรือการรับรู้ของกลุ่มตัวอย่างจำนวนมาก
บทความนี้พี่จะพาน้อง ๆ มาทำความเข้าใจว่า
-
แบบสำรวจและแบบสอบถามคืออะไร
-
ใช้ต่างกันอย่างไร
-
มีข้อดี–ข้อจำกัดอะไรบ้าง
-
และควรออกแบบอย่างไรให้ “ข้อมูลใช้ได้จริง ไม่โดนอาจารย์ตีกลับ”
🧠 แบบสำรวจและแบบสอบถาม คืออะไร?
แบบสำรวจ (Survey)
คือ วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง
โดยอาจใช้การสัมภาษณ์หรือการตอบคำถามในรูปแบบต่าง ๆ
เช่น แบบสำรวจออนไลน์ โทรศัพท์ หรือแบบพบหน้า
แบบสอบถาม (Questionnaire)
คือ ชุดคำถามที่จัดเตรียมไว้ล่วงหน้า
ให้กลุ่มตัวอย่างตอบด้วยตนเอง
อาจอยู่ในรูปแบบกระดาษหรือออนไลน์ก็ได้
พูดง่าย ๆ คือ
🔹 แบบสอบถาม = เครื่องมือ
🔹 แบบสำรวจ = กระบวนการเก็บข้อมูล
📝 แบบสำรวจและแบบสอบถาม ใช้ศึกษาประเด็นอะไรได้บ้าง?
น้องสามารถใช้เครื่องมือสองอย่างนี้ศึกษาได้หลากหลาย เช่น
-
ความคิดเห็นและทัศนคติ
-
ความพึงพอใจ
-
พฤติกรรมการใช้สินค้า/บริการ
-
การรับรู้ข่าวสาร
-
พฤติกรรมผู้บริโภค
-
ประเด็นด้านการศึกษา สุขภาพ หรือสังคม
จึงไม่น่าแปลกใจที่งานวิจัยส่วนใหญ่เลือกใช้วิธีนี้
✅ ข้อดีของการใช้แบบสำรวจและแบบสอบถาม
พี่สรุปให้น้องเข้าใจง่าย ๆ ดังนี้ครับ
-
เก็บข้อมูลได้จำนวนมาก
เหมาะกับงานวิจัยที่ต้องการกลุ่มตัวอย่างหลายร้อยคนขึ้นไป -
ประหยัดเวลาและค่าใช้จ่าย
โดยเฉพาะแบบสอบถามออนไลน์ -
ข้อมูลเป็นมาตรฐานเดียวกัน
ทุกคนตอบคำถามชุดเดียวกัน วิเคราะห์ง่าย -
ลดความเขินอายของผู้ตอบ
เพราะสามารถไม่เปิดเผยตัวตนได้
ทำให้ผู้ตอบกล้าแสดงความคิดเห็นมากขึ้น
❌ ข้อจำกัดของแบบสำรวจและแบบสอบถาม
แต่พี่ก็ต้องบอกน้องตรง ๆ ว่า เครื่องมือเหล่านี้ก็มีข้อจำกัดเช่นกัน
-
เป็นข้อมูลรายงานตนเอง
ผู้ตอบอาจตอบไม่ตรงกับความจริง -
อคติในการตอบ (Response bias)
บางคนตอบเอาสังคมพอใจ หรือเดาใจผู้วิจัย -
ไม่เหมาะกับเรื่องที่ซับซ้อนมาก
ถ้าเป็นเรื่องลึก ๆ อาจต้องใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกแทน
🛠️ การออกแบบแบบสำรวจและแบบสอบถามให้มีประสิทธิภาพ
จุดนี้สำคัญมาก และเป็นสาเหตุที่น้องหลายคนโดนแก้แบบสอบถามไม่รู้จบ 😅
พี่แนะนำขั้นตอนง่าย ๆ ดังนี้
-
กำหนดคำถามการวิจัยให้ชัด
ก่อนเขียนคำถาม ต้องรู้ก่อนว่าจะตอบ “อะไร” -
เลือกกลุ่มตัวอย่างให้ตรงประเด็น
อย่าแจกมั่ว ข้อมูลจะใช้ไม่ได้ -
เขียนคำถามให้ชัด กระชับ ไม่กำกวม
หลีกเลี่ยงคำถามสองประเด็นในข้อเดียว -
เลือกรูปแบบคำถามให้เหมาะสม
เช่น มาตรประมาณค่า (Likert scale) / คำถามปลายปิด -
ทดลองใช้ (Try out / Pilot test)
เพื่อตรวจสอบความชัดเจนและความเชื่อมั่นของเครื่องมือ
⚠️ จากประสบการณ์พี่โดยตรง
พี่เจอน้องจำนวนมากที่
-
ตั้งคำถามไม่ตรงตัวแปร
-
มาตราส่วนผิด
-
แบบสอบถามวัดไม่ได้ตามวัตถุประสงค์
สุดท้ายต้องแก้ใหม่ทั้งชุด
เพราะแบบนี้ หลายคนจึงเลือกใช้บริการ รับทำวิจัย / รับออกแบบแบบสอบถาม
เพื่อให้
-
คำถามตรงตัวแปร
-
ผ่าน IOC / ความเชื่อมั่น
-
ใช้วิเคราะห์สถิติได้จริง
📌 บทสรุป
แบบสำรวจและแบบสอบถามเป็นเครื่องมือสำคัญในการวิจัยเชิงปริมาณ
ช่วยให้ผู้วิจัยสามารถเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างจำนวนมากได้อย่างมีประสิทธิภาพ
อย่างไรก็ตาม การออกแบบที่ไม่รอบคอบอาจทำให้ข้อมูลใช้ไม่ได้
ดังนั้น น้องควรให้ความสำคัญกับ
การกำหนดคำถาม การเลือกกลุ่มตัวอย่าง และการทดลองใช้เครื่องมือ
เพื่อให้งานวิจัยมีคุณภาพและน่าเชื่อถือ
ถ้าน้องอยากให้พี่
-
ช่วยออกแบบแบบสอบถาม
-
ตรวจความตรงตัวแปร
-
หรือเตรียมเครื่องมือให้พร้อมใช้วิเคราะห์สถิติ
บอกพี่ได้เลยครับ เดี๋ยวพี่ช่วยดูให้เป็นเคส ๆ ไป 😊
❓ FAQ คำถามที่น้อง ๆ ถามพี่บ่อย
ใช้แทนกันได้ในภาษาพูด แต่ในเชิงวิชาการควรแยกความหมายให้ชัด
ได้ครับ ถ้ากลุ่มตัวอย่างเหมาะสมและควบคุมคุณภาพข้อมูลได้
จำเป็นมาก โดยเฉพาะงานระดับปริญญา